|
|
 |
Paper: Consultation, participation and the quest for policy legitimacy (2010)
Publieksconsultatie als gangmaker voor een meer legitiem beleid?
Van Damme Jan & Brans Marleen (2010). Consultation, participation and the quest for policy legitimacy. MOPAN Conference on Multi-party collaboration. UK: Keele University, 28-30 juni 2010. 15 p.
Project: Interactief beleid van de
Vlaamse Overheid: optimalisering van participatie aan verschillende
types van interactief beleid (2007-2011)
Depotnummer: D/2009/10106/012
Korte bespreking
Wat is legitiem beleid? Is dat beleid dat tot goede beleidsresultaten leidt, dat effectief en efficiënt is? Of is dat beleid dat is ontwikkeld volgens de bestaande wettelijke regels? Of moet in de eerste plaats aandacht geschonken worden aan de mate waarin allerlei achterliggende bestuurlijke normen zijn gerespecteerd tijdens de beleidsontwikkeling, normen zoals transparantie, participatie, en behoorlijke belangenafweging?
We kunnen verschillende normen en maatstaven hanteren om na te gaan of beleid legitiem is, niet enkel op het niveau van de beleidsresultaten, maar even goed op het niveau van het besluitvormingsproces. Beleid moet niet alleen goede resultaten opleveren, het moet ook op een goede manier zijn ontwikkeld. Om het nog wat complexer te maken, er bestaat ook nog zoiets als het subjectieve perspectief om naar beleidslegitimiteit te kijken. Dan gaat het veel minder om een objectieve, normatieve maatstaf en eerder om de individuele afweging van betrokkenen om beleid als al dan niet legitiem te erkennen. In welke mate vinden burgers dat het beleid aansluit bij hun verlangens, verwachtingen, waarden en normen? Wanneer men bijvoorbeeld veel waarde hecht aan een transparante en open beleidsontwikkeling, en men de indruk heeft dat het besluitvormingsproces hier slecht op scoorde, dan zal dit in belangrijke mate de individuele attitude bepalen, en men zal minder tevreden zijn over het beleid. Een andere betrokkene zal echter in eerste instantie belang hechten aan een beleid dat goede resultaten in het veld boekt, en minder aandacht schenken aan de manier waarop dat beleid is tot stand gekomen. Gevolg van dit (inter)subjectieve perspectief is echter ook dat wat voor de ene betrokkene een legitiem beleid is, dat niet noodzakelijk is voor een andere betrokkene, met een andere beleving, en een ander waardepatroon. Bovendien zal dat waardepatroon ook op individuele basis kunnen variëren, afhankelijk van het belang en de betrokkenheid bij de beleidsthematiek in kwestie.
Dit subjectieve perspectief is verwant met het begrip draagvlak. Terwijl tevredenheid ten aanzien van beleid zich op individueel niveau bevindt, hebben we het bij draagvlak over het groepsniveau. Naarmate er bij meer mensen een hoge mate van tevredenheid en steun is, hoe hoger het draagvlak. De mate waarin een positieve dan wel negatieve houding wordt omgezet in specifiek gedrag, kan variëren. Belanghebbenden kunnen bijvoorbeeld een negatieve houding hebben, maar hoeven daarom nog geen actie (gedrag) te ondernemen om dit te uiten.
Vanuit een bestuurlijk perspectief lijkt draagvlak (als de subjectieve component van beleidslegitimiteit) meer dan ooit een cruciale component te zijn voor geslaagd beleid. Indien beleid immers niet gesteund wordt, is de kans groot dat de beoogde doelen niet bereikt worden. Bij complexe of ongestructureerde problemen zal een beleidsoplossing volgens sommige auteurs nooit objectiveerbaar zijn, maar ze kan wel gezaghebbend zijn, wanneer ze door de verschillende betrokken partijen wordt geaccepteerd (De Bruijn et al., 2002). Vanuit deze invalshoek verschuift het zwaartepunt duidelijk van een normatief naar een waarderingsperspectief.
Een van de manieren waarop het bestuur tracht een meer legitiem beleid te realiseren, is door allerlei vormen van (traditionele en nieuwe) publieksconsultatie en -participatie in te zetten: maatschappelijke adviesraden, burgerfora, openbaar onderzoek, green papers, deliberatieve processen, etc. In de beleidspraktijk kan worden vastgesteld dat steeds meer (en meer diverse) vormen van publieksconsultatie bij de beleidsvorming worden ingericht. We kunnen deze ontwikkeling duiden als een bestuurlijke poging om de legitimiteit van beleid te verhogen. Door in te zetten op een veelheid en een diversiteit aan interactievormen, van de traditionele adviesraden tot groots opgezette burgerpanels en -fora, wil het bestuur de verschillende aspecten van het legitimiteitsbegrip afdekken met het oog op een gedragen beleid. In deze paper gaan we hier verder op in.
|
