|
|
 |
Spoor 6: Fiscaliteit
Project 6.2 Tax compliance
bij vastgoedfiscaliteit (2001-2006)
Doelstelling
Dit fiscaal-economisch onderzoek analyseert een reeks Vlaamse
vastgoedbelastingen en overdrachtsbelastingen (de registratierechten,
de onroerende voorheffing,
de schenkingsrechten en de successierechten). De focus ligt specifiek
op de non-compliance verbonden aan deze heffingen. Het onderzoek omvat
2 deeltrajecten. Het eerste deeltraject betreft de belasting-analyse.
Dit traject heeft tot doel de bestudeerde belastingen en belastinghervormingen
te definiëren en te evalueren. Het tweede deeltraject wil de problematiek
van de tax compliance die verbonden is aan de opgesomde heffingen toelichten
en tot concrete aanbevelingen komen met het oog op het verminderen van
belastingverzet.
Deeltraject 1: BELASTING - ANALYSE
De belasting-analyse moet leiden tot antwoorden op de volgende 10 centrale
probleemstellingen:
- welke heffingen treffen particulieren die investeren in vastgoed
en hoe zijn deze recent hervormd?
- waar moet de Vlaamse vastgoed- en overdrachtsfiscaliteit gesitueerd
worden in een internationale vergelijking?
- welke waren de doelstellingen en verwachte effecten van de hervorming
van de registratierechten in het Vlaams gewest?
- hoe kunnen we het gemiddeld tarief van de registratierechten
berekenen na de hervorming en hoe hoog is het gemiddeld transactiekostentarief?
- welke zijn de determinanten van de ontvangsten inzake de registratierechten?
- zijn de Vlaamse inkomsten uit registratierechten en successierechten
conjunctuurgevoelig?
- welke gevolgen heeft de hervorming van de registratierechten
gehad voor de ontvangsten van de Vlaamse overheid en de prijsevoluties
op
de woningmarkten?
- hoe verschillend zijn de hervormingen van de registratierechten
in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk gewest ?
- welke zijn de determinanten van de ontvangsten van de successierechten
en schenkingsrechten?
- welke zijn de gevolgen geweest voor de ontvangsten van de hervorming
inzake de schenkingsrechten?
De analyse vertrekt van een studie van de belastingreglementen van
de opgesomde heffingen. Tarieven, vrijstellingen en grondslagen worden
in
kaart gebracht. De belastingen op particuliere investeringen in onroerend
goed worden vervolgens internationaal vergeleken om de specifieke karakteristieken
van de Vlaamse vastgoedfiscaliteit te kunnen duiden. Deeltraject 1
heeft verder tot doel de karakteristieken van de hervorming van de
registratierechten
op te lijsten. De studie moet leiden tot het bepalen van een gemiddeld
effectief tarief van de registratierechten, dat rekening houdt met
de meeneembaarheid en het abattement. Ook moet het onderzoek uitmonden
in
een maatstaf voor het effectief tarief voor de transactiekosten die
gelden bij de aankoop van onroerend goed. Verder beogen we een theoretische
analyse uit te voeren van de te verwachten effecten van de hervorming
van de registratierechten m.b.t. de particuliere investeringen in onroerend
goed. Een belangrijke deelstudie die zal leiden tot bijdragen tijdens
de hele looptijd van het steunpunttraject, heeft betrekking op de effecten
van de hervorming voor de geïnde belastingontvangsten door het Vlaams
gewest.
Vanaf de start van het steunpuntonderzoek werd geïnvesteerd
in dataverzameling die wordt aangewend om de conjunctuur- en rentegevoeligheid
van de ontvangsten econometrisch te analyseren. Doel van deze analyses
is aan de Vlaamse administratie een model aan te reiken dat hen toelaat
betere prognoses te maken van de te verwachten belastingontvangsten.
Tenslotte zal aan de hand van econometrische analyse nagegaan worden
wat de effecten zijn van de hervorming op de prijzen op de woningmarkten.
Tijdens het laatste jaar van het steunpunttraject zullen we in het
kader van deelstudie 1 focussen op de schenkings- en successierechten.
Net
als voor de registratierechten willen we met de analyse een antwoord
geven op de vraag wat de effecten van de hervormingen terzake zijn
geweest.
Deeltraject 2: STUDIE VAN DE TAX COMPLIANCE
Het tweede deeltraject analyseert de belastingcompliance verbonden aan
de registratierechten, de successierechten en de onroerende voorheffing
in Vlaanderen.
Volgende centrale probleemstellingen liggen voor:
- wat is de huidige stand van de kennis op basis van onderzoek m.b.t.
factoren die de compliance van belastingplichtigen bepalen?
- hoe relevant zijn de inzichten die grotendeels ontwikkeld werden
voor inkomstenbelastingen voor de te onderzoeken vastgoed- en
overdrachtsbelastingen?
- hoe kan de non-compliance met betrekking
tot de genoemde vastgoed- en transactieheffingen gemeten worden?
- hoe kunnen de standaardmodellen rond belasting non-compliance
aangepast worden voor de specifieke karakteristieken van vastgoedheffingen?
- hoe afschrikwekkend zijn de boetes die voorzien zijn voor
prijsbewimpeling en tekortschatting?
- in welke mate bepaalt de onzekerheid van belastingplichtigen
over de door de fiscus gehanteerde venale waarde het ontwijkingsgedrag?
- hoe kan de werking van de fiscus geoptimaliseerd worden
met het oog op het verminderen van de belastingcompliance?
Bovenstaande probleemstellingen vergen een doorgedreven studie van de
modellen en de empirische literatuur rond belastingcompliance. Gezien
het feit dat deze studies voornamelijk inkomstenbelastingen tot voorwerp
hebben, zal moeten geïnvesteerd worden in een aanpassing van deze
modellen voor de specifieke context van vastgoedheffingen en overdrachtsbelastingen.
Doel is de onzekerheid over de venale waardebepaling door de fiscus,
sociologische, psychologische en andere kenmerken van de belastingplichtige
in de modellen op te nemen. Ook moeten de modellen toelaten het specifieke
karakter en de effecten van controleschattingen te duiden.
Parallel zullen de gevolgen van de huidige belastingreglementering
m.b.t. boetes, pakkansen en controleschattingen aan de hand van concrete
voorbeelden
bestudeerd worden, ten einde een uitspraak te kunnen doen over de effecten
van wijzigingen in deze parameters. Vervolgens zullen een aantal methodes
bestudeerd worden om de non-compliance te meten. Belangrijk is ook
dat via interviews en bezoeken aan de bevoegde administraties een betrouwbaar
beeld bekomen wordt van de concrete werking van de administratie. Bijzondere
aandacht dient daarbij uit te gaan naar de (venale) waardebepaling
van
het onroerend goed, naar de controleschattingen en naar de wijze van
bepaling en update van het kadastraal inkomen. Dit alles moet aanleiding
geven tot concrete beleidsaanbevelingen inzake het verhogen van de
tax compliance verbonden aan de bestudeerde belastingen.
Relevantie
De laatste staatshervorming heeft de fiscale autonomie van de Gewesten gevoelig
uitgebreid. De Vlaamse overheid bekomt een belangrijk gedeelte van de ontvangsten
uit haar eigen belastingportfolio uit vastgoedheffingen en overdrachtsbelastingen.
De effecten van deze heffingen en/of van de recente hervormingen die hierop
betrekking hebben, zijn voor Vlaanderen nog niet in kaart gebracht. Kennis
omtrent de te verwachten impact op de belastingontvangsten, op het gedrag van
de belastingplichtige en op de waarde van de onderliggende grondslagen is cruciaal
voor het beleid. Deze studie wil hiertoe bijdragen.
Methodologie
Het onderzoek dat deel uitmaakt van deeltraject 1 vergt desk research,
dataverzameling en econometrische schattingen van de belastingontvangsten
en de prijzen van
de woningmarkten.
Inzake deeltraject 2, wijzen we expliciet op het exploratief karakter van
het non-compliance onderzoek. Omdat we ons niet kunnen baseren op voorgaande
studies
betreffende de determinanten en het belang van non-compliance voor vastgoedheffingen
en overdrachtsheffingen, is een grondige literatuurstudie rond de algemene
non-compliance problematiek verbonden aan belastingen onontbeerlijk. Ook
zal via kwalitatieve methodes (interviews) inzicht moeten verworven worden
inzake
de concrete werking van de fiscus in Vlaanderen. Omdat er geen data beschikbaar
zijn inzake de compliance zullen adviezen ook gebaseerd zijn op de resultaten
van de optimalisatie van de theoretische modellen. Tijdens het project zal
bestudeerd worden of en hoe de non-compliance zou kunnen gemeten worden aan
de hand van experimenten.
Reeds uitgevoerde activiteiten 2001-2005
2002:
- studie van de belastinggrondslag van de registratierechten
- studie van de verwachte effecten van de hervorming van de registratierechten
- studie van de fiscale wetgeving op onroerend goed in Vlaanderen
- studie van de literatuur rond non compliance voor inkomstenbelastingen
2003:
- internationale vergelijking van de vastgoedfiscaliteit in Vlaanderen
- studie van de compliance m.b.t. de registratierechten (lessen
uit de literatuur)
- analyse van de conjunctuurgevoeligheid van de ontvangsten
uit de registratierechten
- analyse van de boetes bij non-compliance met betrekking
tot de registratierechten
- berekening van het gemiddeld effectief tarief van
de registratierechten
2004:
- inventarisatie van de methodes om non-compliance te meten
- een eerste preliminaire analyse van de conjunctuurgevoeligheid
van de ontvangsten uit de successierechten
- non-compliance m.b.t. de registratierechten: een
eenvoudig model
- non-compliance m.b.t. de registratierechten: simulatieresultaten
- aanpassing van het standaardmodel voor onzekerheid
m.b.t. de vaststelling van de venale waarde
- studie van de controleschatting bij de registratierechten
- integratie in het standaardmodel van het werken
met controleschattingen
- schatting van de effecten van de hervorming
van de registratierechten op de ontvangsten
van de
Vlaamse overheid
- schatting van de effecten van de hervorming
van de registratierechten op de vastgoedprijzen
- berekening van het gemiddeld effectief
tarief van de transactiekosten voor vastgoed
2005:
- analyse van de werking van de fiscus m.b.t. de successierechten,
de registratierechten en de onroerende voorheffing en voorstellen
tot het
verhogen van de compliance
- comparatieve studie van de conjunctuurgevoeligheid in het
Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Vlaanderen van de registratierechten
- econometrische analyse m.b.t. de effecten van de hervorming
van de registratierechten voor de ontvangsten van de
Vlaamse fiscus
Valorisatie
De onderzoeksresultaten werden voorgesteld voor de opdrachtgever en
andere belangstellenden op diverse tijdstippen:
- 19.08.2003: presentatie voor Minister Van Mechelen, zijn kabinet
en de administratie van de tussentijdse onderzoeksresultaten
- 19.11.2004: Evaluatie van de hervorming van de registratierechten.effectief
tarief,transactiekostentarief,impact op de ontvangsten en de woningprijzen".
Presentatie stuurgroep spoor fiscaliteit 29 november 2004. 58 slides.
- 25.02.2005: Tax Compliance in Vlaanderen, Brussel, 46 pp.
- 17.05.2005: Tussentijdse evaluatie van de hervorming van de registratierechten.
Effectief tarief, transactiekostentarief, impact op de ontvangsten
en de woningprijzen. Belgisch Instituut voor Openbare Financiën, Brussel
17.05.2005, 51 pp. (SBOV-onderzoek).
Enkele publicaties
Meer info kan worden opgevraagd
bij de auteurs.
- Brys Bert, Naert Frank, Van Ootegem Luc & Smolders
Carine (2003). Compliance met betrekking tot registratierechten: lessen
uit
de literatuur. 31
p.
- Brys Bert & Carine Smolders. Methodes om de non-compliance met betrekking
tot vastgoedbelastingen in Vlaanderen te meten. 14 p.
- Brys Bert (2003). Belastingen op particuliere investeringen in onroerend
goed in de Europese Unie. 40 p.
- Brys Bert (2003). De conjunctuurgevoeligheid van de registratierechten
in Vlaanderen: een econometrische analyse. 8 p.
- Brys Bert (2003). Analyse van de boetes bij non-compliance met betrekking
tot de registratierechten. 12 p.
- Brys Bert. Het gemiddeld effectief tarief van de registratierechten:
een analyse voor en na de hervorming. 28 p.
- Smolders Carine & Brys Bert (2003). Het fiscale kat en muis-spel
onder de loep: tax compliance onderzoek in Vlaanderen. In: Bouckaert
Geert, Hondeghem Annie, Janvier Ria, De Rynck Filip & Waege, Hans. Jaarboek
Steunpunt 2002: Tussen bestuurskunde en bestuurspraktijk: Bijdragen
voor duurzaam besturen in Vlaanderen. die Keure: Brugge. pp. 307-326.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004).
Non-compliance met betrekking tot de registratie-rechten: inleidende
beschouwingen. SBOV: Gent.
3 mei 2004. 8 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004). Non-compliance
met betrekking tot onroerend goed belastingen in Vlaanderen: een eenvoudig
model. SBOV: Gent. 5 mei 2004. 23 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004). Non-compliance
met betrekking tot onroerend goed belastingen in Vlaanderen: simulatie
resultaten. SBOV: Gent. 7 mei 2004. 13 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van
Ootegem Luc (2004). Het neoklassieke non-compliance model: naar een integratie
van sociologische,
psycho-logische, institutionele en economische kenmerken. SBOV: Gent.
10 mei 2004. 13 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004). Non-compliance
met betrekking tot onroerend goed belastingen in Vlaanderen: Onzekerheid met
betrekking tot de door de fiscus gehanteerde venale waarde. SBOV: Gent. 19 mei
2004. 14 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004). Non-compliance
met betrekking tot onroerend goed belastingen in Vlaanderen: Wanneer wil de belastingbetaler
overgaan tot een controleschatting van de door de fiscus gehanteerde venale waarde?
SBOV: Gent. 3 juni 2004. 11 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004). Non-compliance
met betrekking tot onroerend goed belastingen in Vlaanderen: Integratie van de
door de fiscus gehanteerde venale waarde en de venale waarde na controleschatting
in de non-compliance beslissing. SBOV: Gent. 7 juni 2004. 10 p.
- Brys Bert, Smolders Carine & Van Ootegem Luc (2004). Lessen uit de
modelmatige benadering van de non-compliance beslissing met betrekking tot onroerend
goed belastingen in Vlaanderen. SBOV: Gent. 10 juni 2004. 17 p.
- Brys Bert & Smolders Carine (2004). Methodes om de non-compliance
met betrekking tot vastgoedbelastingen in Vlaanderen te meten. In:
Bouckaert Geert, Hondeghem Annie, Janvier Ria, De Rynck Filip & Waege
Hans (Red). Jaarboek SBOV
2003: Vlaanderen op een keerpunt? Bijdragen vanuit bestuurskundig onderzoek.
die Keure: Brugge. pp. 216-234.
- Brys Bert, Goeminne Stijn & Smolders Carine (2005) De organisatie,
de structuur en de werking van de fiscus met betrekking tot de onroerende
voorheffing en de
registratierechten, Gent: SBOV-paper,80 p.
- Smolders Carine, Brys Bert (2005), De conjunctuurgevoeligheid van
de Vlaamse registratierechten en het belang van de hervorming voor
de
evolutie van de ontvangsten.
Analyse op basis van data m.b.t. de periode 1991-2005, Gent:SBOV-paper
(17p.) (SBOV-spoor fiscaliteit Gent)
Andere publicaties kunnen worden opgezocht in
de publicatiedatabank.
Onderzoekers
Begeleiding & coördinatie:
Wetenschappelijk medewerkers:
|
