|
Ex ante beleidsevaluatie voor een effectieve en efficiënte beleidsinstrumentenkeuze (2012-2015)
Doelstellingen en onderzoeksvragen
Dit onderzoeksproject onderzoekt methoden van ex ante evalutie ter ondersteuning van de beleidsinstrumentenkeuze binnen de Vlaamse overheid. De overheid heeft een heel arsenaal aan beleidsinstrumenten ter beschikking. Deze zijn verdeeld over regulerende, economische en communicatieve categoriën en omvatten instrumenten zoals onder meer gebods- en verbodsbepalingen, subsidies of informatiecampagnes. Elk van de beleidsinstrumenten waarover de overheid beschikt heeft een reeks voor- en nadelen, waardoor het belangrijk is deze ten opzichte van elkaar af te wegen. Dit kan gebeuren via mechanismen van ex ante beleidsevaluatie. In de bestaande beleidspraktijk worden er reeds verschillende vormen van ex ante evaluatie toegepast. Deze zijn enerzijds formeel ingebed in het besluitvormingsproces, zoals de RIA waarrond reeds evaluaties bestaan en bijsturingen in het systeem werden ingevoerd. Anderzijds kan ex ante evaluatie ook op meer informele wijze verlopen en deel uitmaken van vaste of ad hoc werkprocessen. Daarnaast zijn er ook recente evoluties in het Vlaamse besluitvormingsproces, zoals het toenemend gebruik van conceptnota’s, en groen- en witboeken die in rekening kunnen worden gebracht. Deze verschillende vormen van ex ante beleidsevaluatie ondersteunen de beleidsinstrumentenkeuze door beleidsmakers.
Een efficiënte en effectieve keuze van beleidsinstrumenten via ex ante evaluatie staat evenwel onder druk vanuit verschillende hoeken. Zo worden beleidsmakers geconfronteerd met steeds complexer wordende en in kaart te brengen beleidsproblemen, worden langetermijneffecten en de financiële impact van keuzes vaak onvoldoende bekeken, of bestaat de kans op een gebrek aan maatschappelijk steun wat kan leiden tot falende implementatie. Daarnaast kan er sprake zijn van onvoldoende coördinatie over beleidsdomeinen heen of tussen beleidskeuzes onderling, of kan er een sturende of beperkende invloed zijn vanuit supranationale beleidsniveaus voor de keuzes die dienen te worden gemaakt. Tot slot bestaat de kans dat politiek-strategische overwegingen domineren op rationele argumenten in de beleidsinstrumentenkeuze.
Om Vlaanderen te doen excelleren als topregio in het Europese peloton, zoals de Vlaamse regering voorziet in het strategische kader Vlaanderen in Actie en in haar Regeerakkoord, kan de beleidsinstrumentenkeuze dus nog verder worden geoptimaliseerd via een proces van ex ante evaluatie. De doelstelling van dit onderzoeksproject is daarom tweeledig:
- Nagaan welke de rol is van ex ante evaluaties bij de beleidsinstrumentenkeuze (fundamenteel)
- Adviseren hoe deze rol beter kan worden ingevuld (praktijkgericht)
De onderzoeksvragen in verband met de rol van ex ante evaluaties, hebben betrekking op de verschillende methoden die worden gehanteerd, de processen die hier worden doorlopen en de inhoudelijke aandachtspunten tijdens die processen (draagvlak, financiële impact, coördinatie met andere beleidsdomeinen en bestaande instrumenten, Europese dimensie, politieke invloed,…). Om te komen tot concrete aanbevelingen over het gebruik van ex ante evaluatie als ondersteunend mechanisme voor een efficiënte en effectieve beleidsinstrumentenkeuze moet ook gefocust worden op de verschillende instrumenten die de overheid ter beschikking heeft. De richtinggevende onderzoeksvragen hier, zijn over welke instrumenten het precies gaat, wat de karakteristieken van deze instrumenten zijn en welke hun voor- en nadelen zijn. Daarnaast wordt bekeken welke alternatieve instrumenten er voor één specifiek instrument bestaan, en welke alternatieven er binnen één groep van instrumenten bestaan.
Onderzoeksteam
|
