B-spoor: Stedenbeleid: Toekomstonderzoek in Vlaamse steden: exploratieve scenario’s rond multiculturaliteit (case Mechelen) en economie (case Antwerpen) (2009-2011)

• Probleemstelling
• Vraagstelling
• Onderzoeksontwerp
• Klankbordgroep
• Onderzoekers
• Stedenbeleid: Strategische besluitvorming in Vlaamse centrumsteden: alternatieve modellen en strategische sturingsinstrumenten (2007-2008)

I. PROBLEEMSTELLING

Welke maatschappelijke evoluties komen waarschijnlijk en mogelijks op de Vlaamse centrumsteden af? Wat is hun impact? Hoe zal de bestuurlijke organisatie van de stad er binnen 20 à 25 jaar uitzien? Deze toekomst is amper voorspelbaar, wel voorstelbaar. Ondanks veel of weinig onzekerheden over allerlei maatschappelijke evoluties kunnen we aan de hand van exploratieve scenario’s de toekomst verkennen. Dergelijke scenario’s zijn geen strategieën, maar veeleer “hypotheses of different futures specifically designed to highlight the risks and opportunities involved in specific strategic issues” (Ogilvy & Schwartz, 2004).

Internationaal zien we dat toekomst- en procesdenken een steile opgang maken. Denken we maar aan de vele initiatieven in verschillende landen en steden rond ‘urban future’, transitiemanagement, toekomsbeelden, ‘cities in transition’, topics binnen EUKN, internationale EURA-congressen in Chicago en Madrid,… Vlaanderen mag hier niet achterblijven. De meerwaarde om een toekomstscenario voor een Vlaamse stad te maken is immers veelzijdig. Het betreffen experimenten die lokale en bovenlokale overheidsactoren, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, academici, burgers, etc. aanzetten tot het samen en liefst ontkokerd denken op langere termijn over onze steden en het durven omgaan met onzekerheden. Het zijn dus leerinstrumenten die bovendien de betrokken actoren (‘scenario-gebuikers’) alerter maken voor mogelijke dynamieken uit de omgeving en bijgevolg voor een efficiëntere inzet van middelen kunnen zorgen. Kortom binnen dit onderzoeksproject genereren zowel het ontwikkelingsproces als het eindproduct interessante effecten en resultaten. Het procesmatig doel sluit aan bij het stimuleren van ‘lerende organisaties’, netwerking en groepscohesie, het inhoudelijke doel bij een toenemende efficiëntie, waaronder het vermijden van een al te grote fragmentatie.

In dit SBOV-project willen we focussen op evoluties en drijvende factoren rond multiculturaliteit (case Mechelen) en economie (case Antwerpen). We ontwikkelen dus geen exploratieve scenario’s voor dé Vlaamse centrumstad, maar leveren maatwerk in twee steden.

II. VRAAGSTELLING

In dit project trachten een antwoord te formuleren op een drietal vragen:

1. Hoe kunnen we mogelijke toekomstbeelden (tijdsperspectief: 20 à 30 jaar later) voor (Vlaamse) steden best ontwikkelen? Welke kennis en capaciteiten hebben we hiervoor nodig? 
2. Wat is het resultaat van een toekomstonderzoek in één stad? Welke kenmerken hebben de uitgewerkte exploratieve scenario’s? 
3. Wat is de meerwaarde van dergelijke toekomstverkenning voor een stadsbestuur? Welke lessen kunnen stadsbesturen en/of andere betrokken actoren trekken uit deze oefening? In welke mate is het zinvol om scenariomethodieken te verankeren in stedelijke organisaties?

III. ONDERZOEKSONTWERP

Dit onderzoek wordt opgesplitst in verschillende luiken:

• Luik 1: Literatuurstudie, verkenning onderzoeksveld en selectie cases (kerntaak 2009)
• Luik 2: Casestudie in Mechelen rond multicultariteit (kerntaak 2010 + natraject in 2011)
• Luik 3: Casestudie in Antwerpen rond economie (kerntaak 2011)
• Luik 4: Eindrapportering (kerntaak 2011)

Betrokkenheid van relevante actoren uit beide steden is essentieel. We pleiten dus voor coproductie en een sterke participatieve aanpak. Op z’n minst worden in beide steden 4 workshops georganiseerd:

• Workshop 1: Naar drijvende factoren
• Workshop 2: Naar kritische onzekerheden
• Workshop 3: Naar eerste versies van uitgewerkte scenario’s
• Workshop 4: Feedback en natraject bij elke case

In elk luik wordt de nodige aandacht besteed aan valorisatie. Op regelmatige tijdstippen zullen we (voorlopige) resultaten van dit onderzoek openbaar maken (vb. presentaties op studiedagen en/of publicaties in papers, artikels of boeken).

IV. ONDERZOEKERS

Urban Policy Research Centre (www.UPRC.UGent.be), Centrum voor Lokale Politiek (Universiteit Gent) en Vakgroep Bestuur en Beleid (Hogeschool Gent)

Coördinatie: prof. dr. Herwig Reynaert (Universiteit Gent) en prof. dr. Filip De Rynck (Hogeschool Gent)

Uitvoering: Thomas Block (thomas.block@ugent.be, 80%, maart 2009 – juli 2011)